Blijf op de hoogte

Schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Bach in Eisenach

Bach in Eisenach

Wie op Bachreis gaat, wordt geconfronteerd met allerlei facetten uit de historie. Een voorbeeld daarvan is een dag in Eisenach.

 

Johann Sebastian Bach werd in 1685 in Eisenach geboren. Een bezoek aan het Bachhaus ligt dan ook voor de hand. Echter wie enigszins thuis raakt in de gegevens die ons ter beschikking staan, komt tot de conclusie dat het Bachhaus niet, zoals vele decennia is beweerd, het huis is waar Bach is geboren. Dat was veel te groot en te duur voor een stadsmuzikant. Het huis dat eigendom was van Bachs’ vader tussen 1685 en 1695 stond in de straat ervoor, de Fleischgasse, tegenwoordig Luthergasse. Schuin tegenover dat huis staat nog steeds het huis van de hospita van Martin Luther. Ze hebben beiden in dezelfde straat gewoond! Maar ook op dezelfde school gezeten, het stedelijk gymnasium.  Deze school kun je ook nog bekijken. De begraafplaats waar Bachs ouders liggen is er naast, net tegen de stadsmuur.

 

Wanneer we van het geboortehuis van Bach terug gaan, de sta in, zien we de Georgenkirche. Daar is Bach gedoopt; daar was zijn oom Johann Christoph organist die in die vroege periode invloed op hem heeft gehad. Het is ook de kerk waar Luther heeft gepreekt.

 

Wanneer we vervolgens in de richting van de school van Bach gaan, komen we door een straat waar het huis van Georg Philipp Telemann heeft gestaan, beroemd componist en doopgetuige bij Bachs beroemde zoon Carl Philipp Emanuel. Aangekomen bij de school worden we door een plaquette herinnert aan de schoolgang van Luther en Bach. Op deze school werd behalve de gebruikelijke vakken ook het kerkelijk onderwijs gegeven: bijbel, catechismus en gezangboek.

 

Dat gezangboek heeft een nauwelijks voorstelbare invloed op Bach gehad. Het bestond uit rubrieken die het kerkelijk jaar volgen. De rubriek Hemelvaart wordt geopend met een afbeelding waarop de voeten van de ten hemel varende Christus te zien zijn. De achterblijvende discipelen zijn afgebeeld in gebedshouding, eerbiedig omhoog kijkend. Veel later componeert Bach zijn Himmelfahrtsoratorium. In de desbetreffende passage staat van de discipelen “ Sie aber beteten ihn an”. Die zin zul je in geen enkele Bijbel(vertaling) vinden en is dus alleen verklaarbaar vanuit de onderwijstraditie waarin Bach is opgevoed: een afbeelding in het gezangboek dat dagelijks werd gebruikt en overbekend was.

 

Een Bachreis is een confrontatie met muziek, cultuur en theologie. Hoe meer we ervan af weten hoe groter de bewondering voor die tijd en voor Bachs muziek, maar ook: hoe groter de afstand. De 19e eeuw heeft kerk, maatschappij en cultuur drastisch veranderd. Bachs muziek getuigt van een vroomheid die de onze niet meer is, maar die  toch blijkt te intrigeren wanneer we ons in zijn werk verdiepen. Een goede Bachreis is een reis waarin de theologie van die tijd en die van onze eigen context aandacht krijgt.

Blijf op de hoogte

Schrijf je in voor de nieuwsbrief