Blijf op de hoogte

Schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Iconen: uiting van de Orthodoxe kerk

Macedonië is een christelijk orthodox land met vele religieuze gebruiken, tradities en gewoonten. Een van de bekendste uitingen van de orthodoxe kerk zijn iconen: religieuze afbeeldingen van o.a. Jezus, Maria, andere heiligen of verwijzingen naar feestelijke gebeurtenissen. Het is ten stengste verboden om God af te beelden.

 

Macedonië is bezaaid met iconen, fresco’s en mozaïeken. Waar je ook bent, overal zie je iconen. In een kerk, bij mensen thuis of in de auto van een taxichauffeur. Macedoniërs nemen iconen ook mee in hun portemonnee als bescherming. Ook ik heb mijn beschermheilige als een mini icoon in mijn auto geplaatst. Waarom kom je toch zoveel iconen tegen en wat is de betekenis daarvan?


Een icoon is meer dan een schilderij. Het heeft een waardevolle betekenis en meerdere functies voor mensen. Men gelooft dat iconen kunnen genezen en wonderen kunnen verrichten. Iconen hebben  ook een religieuze functie. Iconen zijn iets heiligs. Je ziet bijvoorbeeld altijd een aangestoken kaars of kandelaar naast een icoon staan. Mensen slaan een kruis voor een icoon, ze kussen het of geven geschenken als geld, olie of wijn. Dit heeft er voor gezorgd dat iconenverering meer een sociale traditie werd, in plaats van alleen een religieuze aangelegenheid.


Wanneer mag je een religieus schilderij een icoon noemen? Een zeer intrigerend vraagstuk. Er moet een bijzondere reden zijn om een icoon te laten maken, bijv. een heilige droom of een wonder. Een priester dient altijd zijn goedkeuring te geven. Pas dan mag een icoon geschilderd worden. Uiteraard volgens bepaalde voorschriften. Als het icoon klaar is, dient de priester het icoon te zegenen, waarna het vervolgens circa 30 dagen naast een ander icoon moet staan. Op deze wijze wordt de spirituele kracht overgedragen. En als dat klaar is, mag je spreken van een echt icoon.

 

Wat was dan het eerste icoon? Het eerste en oorspronkelijke icoon is "Veronika". "Vero" betekent in het Latijn “echt” of “ de ware” afgeleidt van het woordje geloof, aangezien het geloof het enige en echte ware is. "Ikon" staat voor icoon. Veronika betekent dus het eerste ware icoon. Veronika was een doek waarvan Jezus zichzelf heeft schoongeveegd tijdens de kruisiging. 

 
Iconen vind je in Macedonië overal. De bekendste zijn uiteraard de ikonostasis, te vinden binnen de kerkgebouwen bij de Koninklijke poorten, zelf onderdeel van de gehele ikonostasis die volgens een vast patroon zijn opgebouwd. Op verticaal vlak kun je spreken van vijf stukken. Het onderste stuk bestaat uit heilige engelen. Het tweede stuk staan de bekende krooniconen, die ook weer een vaste volgorde kennen. Horizontaal bekeken moeten de trooniconen de volgende volgorde hanteren: Links van het Koninklijke poortje dient een icoon te staan van de heilige moeder Maria de tedere die Jezus vasthoudt. Links van Maria vind je altijd de patroonheilige van de kerk. Rechts van het poortje dient Jezus met kroon als een menselijke koning afgebeeld te staan, waarnaar rechts van Jezus Johannes de Doper volgt. Boven deze trooniconen zien we alle feestdagen van Jezus en Maria. Hierboven staan de 12 apostelen met de twee aartsengelen Gabriel en Michael, inclusief Johannes de Doper, moeder Maria en Jezus. Tot slot staat bovenaan altijd de kruisiging van Jezus. Deze volgorde staat vast en vinden we terug in elke orthodoxe kerk.

 

Tot slot is het wel interessant te vermelden dat niemand in het altaarruimte mag komen, met name vrouwen en niet-geestelijken, in feite alleen de mannelijke geestelijken. Bij het houden van de dienst doet de priester de gordijnen open van de Koninklijke poorten en staat hij precies tussen het schip en de altaarruimte. Hij vormt de spil en de brug van het aardse bestaan naar het goddelijke, vandaar zijn positie binnen de ruimte. 

Tekst: Traje Kocirov - gids Macedonië

Blijf op de hoogte

Schrijf je in voor de nieuwsbrief